به یاد دارید زمانی را که مردم برای کسب درآمد از بازی، ساعتها روی یک موجود پیکسلی کلیک میکردند؟ سال 2021 اوج هیجان بازیهای «بازی کن و درآمد کسب کن» (Play-to-Earn) بود. داستانهایی از فیلیپین و ویتنام میشنیدیم که افراد با درآمد بازیهایی مثل Axie Infinity خانه میخریدند. اما این رویا خیلی زود به کابوس تبدیل شد. وقتی بازار ریخت، قیمت توکنها سقوط کرد و چون بازیها سرگرمکننده نبوده و فقط ابزار مالی بودند، بازیکنان آنها را رها کردند. آن دوران، دوران GameFi 1.0 بود؛ دورانی شبیه به یک حباب اقتصادی که با سوزن واقعیت ترکید.
اما مرگ GameFi 1.0، پایان راه نشد و آغاز بلوغ بود. اکنون در سال 2025، ما شاهد ظهور نسل جدیدی هستیم: GameFi 2.0. در این نسل، دیگر قرار نیست بازی کردن شبیه به کار کردن در معدن باشد. تصور کنید کیفیت گرافیکی بازیهایی مثل Call of Duty یا GTA را داشته باشید، اما تفنگها، ماشینها و لباسهایی که در بازی به دست میآورید، واقعاً متعلق به شما باشند و بتوانید آنها را به پول واقعی تبدیل کنید. این وعده بزرگ نسل دوم بازیهای بلاکچینی است.
در این مقاله، ما به بررسی عمیق این انقلاب دیجیتال میپردازیم. تحلیل میکنیم که چرا غولهای بازیسازی جهان (مانند Ubisoft و Sony) در حال ورود به این فضا هستند و چگونه مدلهای اقتصادی جدید، مشکل ریزش قیمت توکنها را حل کردهاند. اگر گیمر هستید یا سرمایهگذاری که به دنبال ترند بزرگ بعدی میگردد، شناخت GameFi 2.0 کلید فهمیدن آینده سرگرمیهای دیجیتال است.
آنچه باید بدانید:
- تحلیلها نشان میدهند GameFi 1.0 به دلیل تمرکز بر «کسب درآمد» به جای «سرگرمی» و وابستگی به ورود پول جدید شکست خورد، اما نسخه 2.0 بر اقتصاد پایدار و NFT در بازیها متمرکز است.
- در GameFi 2.0، اولویت اصلی گرافیک خیرهکننده و گیمپلی جذاب است؛ به طوری که حتی اگر بخش بلاکچینی حذف شود، بازی همچنان ارزش تجربه کردن را دارد.
- دادههای بازار نشان میدهد که سرمایهگذاران خطرپذیر (VC) در سالهای اخیر بودجه خود را از «توکنهای بیهدف» به سمت «استودیوهای بازیسازی حرفهای» و زیرساختها تغییر مسیر دادهاند.
- تفاوت کلیدی نسل جدید، استفاده از NFTهای کاربردی است که قابلیت انتقال بین بازیها یا فروش در بازارهای آزاد را بدون نیاز به اجازه سازنده بازی فراهم میکنند.
- مدلهای جدید توکنومیکس با استفاده از سوزاندن توکن (Burn Mechanisms) و کاهش تورم، از سقوط ناگهانی ارزش توکنهای GameFi جلوگیری میکنند.
GameFi چیست و چرا نسخه 2.0 شکل گرفت؟
کلمه GameFi ترکیبی از Game (بازی) و Finance (امور مالی) است. در سادهترین تعریف، به بازیهایی گفته میشود که روی بلاکچین اجرا میشوند و به بازیکنان اجازه میدهند آیتمهای درون بازی را به عنوان دارایی واقعی داشته باشند.
چرا نسخه 1 شکست خورد؟ بیایید صادق باشیم؛ بازیهای نسل اول (مثل Axie Infinity یا StepN) بیشتر شبیه به سیستمهای هرمی بودند تا بازی.
- تشبیه ساده: تصور کنید یک شهربازی باز شده که برای ورود باید 100 دلار بدهید. شهربازی به شما قول میدهد اگر سوار وسایل شوید، روزی 10 دلار به شما پس میدهد. تا زمانی که مردم جدید (پول جدید) وارد میشوند، سیستم کار میکند. اما به محض اینکه ورودی قطع شود، شهربازی پولی برای پرداخت به قدیمیها ندارد و ورشکست میشود. نسخه 1.0 دقیقاً همینطور بود. تمرکز روی play to earn (بازی برای پول) بود، نه (بازی برای لذت). در نتیجه وقتی سود کم شد، همه رفتند.
GameFi 2.0 چیست؟ تفاوتها با نسل اول
نسخه 2.0 واکنشی به این شکست بود. شعار این نسل جدید Play-AND-Earn (بازی و کسب درآمد) است، نه Play-TO-Earn. یعنی درآمد، پاداشِ مهارت شماست، نه دلیل اصلی بازی کردن.

1. تمرکز بر Gameplay-first به جای Token-first
در بازیهای Web3 جدید، استودیوهای بازیسازی ابتدا یک بازی فوقالعاده با گرافیک بسیار بالا و با استفاده از ابزارهای فوق حرفهای مانند Unreal Engine 5 میسازند. سپس المانهای بلاکچین را به صورت نامحسوس به آن اضافه میکنند.
- مثال: بازی Off The Grid یک بازی بتل رویال (Battle Royale) است که گرافیکی در حد کنسولهای PS5 دارد. شما ممکن است ساعتها بازی کنید و حتی متوجه نشوید که اسکینهای اسلحهتان NFT هستند، مگر اینکه بخواهید آنها را بفروشید.
2. اقتصاد پایدار و توکنومیکس هوشمند
در نسخه 2.0، سازندگان مکانیزمهایی طراحی کردهاند تا ارزش توکن حفظ شود. آنها «سینکهای نقدینگی» (Sinks) ایجاد میکنند؛ یعنی راههایی که بازیکن توکن خرج کند اما آن را نفروشد (مثل ارتقای شخصیت، تعمیر آیتمها یا شرکت در تورنمنتها).
3. ورود استودیوهای بازیسازی حرفهای
دوران تیمهای ناشناس که در زیرزمین خانه کد میزدند تمام شده است. اکنون کهنهکاران صنعت گیم از شرکتهایی مثل بلیزارد (Blizzard)، یوبیسافت (Ubisoft) و اکتیویژن (Activision) وارد میدان شدهاند تا بازیهای بلاکچینی بسازند.
ویژگیهای بازیهای موفق در GameFi 2.0
اگر میخواهید بدانید کدام بازی پتانسیل جذب میلیونها کاربر را دارد، باید این 4 ویژگی را در آن جستجو کنید:

1. تجربه کاربری بدون نیاز به دانش بلاکچین
بزرگترین مانع ورود گیمرها، پیچیدگی است. هیچ گیمری دوست ندارد برای شروع بازی، کیف پول متامسک نصب کند، شبکه را تنظیم کند و گس فی (Gas Fee) بپردازد. بازیهای موفق GameFi 2.0 از تکنولوژی «انتزاع حساب» (Account Abstraction) استفاده میکنند. گیمر با ایمیل لاگین میکند، و کیف پول به صورت خودکار در پسزمینه ساخته میشود. همه چیز نامرئی است.
2. مدل درآمدی پایدار
بازی نباید وعده سودهای نجومی بدهد. درآمد باید از طریق «اقتصاد بازار آزاد» تامین شود. یعنی بازیکن A شمشیر قدرتمندی پیدا میکند و آن را به بازیکن B میفروشد. توسعهدهنده فقط کارمزد تراکنش را میگیرد. این یک اقتصاد سالم است.
3. مالکیت واقعی آیتمها (NFT کاربردی)
NFT در بازیها دیگر فقط یک عکس پروفایل و به ابزارهای کاربردی تبدیل شدهاند. اگر سرور بازی بسته شود، شما هنوز مالک آن NFT هستید و شاید بتوانید در بازی دیگری از آن استفاده کنید.
4. مقیاسپذیری و کارمزد پایین
بازیهای جدید روی بلاکچینهای پرسرعت (مثل Solana، Immutable X یا Ronin) ساخته میشوند که کارمزد تراکنش در آنها نزدیک به صفر است. چون هیچکس نمیخواهد برای برداشتن یک آیتم 5 دلاری، 10 دلار کارمزد اتریوم بدهد!
معماری اقتصاد پایدار: خداحافظی با مارپیچ مرگ
بزرگترین پاشنه آشیل GameFi 1.0، پدیدهای بود که اقتصاددانان به آن «مارپیچ مرگ» میگویند. در بازیهایی مثل Axie Infinity، بازیکنان فقط توکن تولید میکردند و میفروختند. تنها تقاضا برای توکن، ورود بازیکنان جدید بود. وقتی ورودی بازیکن جدید قطع شد، عرضه توکن از تقاضا پیشی گرفت، قیمت به صفر میل کرد و اقتصاد بازی فرو ریخت.
در GameFi 2.0، توسعهدهندگان از مدلهای اقتصادی پیچیدهتری استفاده میکنند که بقای بازی را تضمین میکند. این مدلها بر دو ستون استوارند:
1. مکانیزمهای سوزاندن توکن
برای اینکه ارزش یک توکن حفظ شود، باید دلیلی وجود داشته باشد که بازیکنان آن را خرج کنند و بسوزانند، نه اینکه فقط بفروشند. در نسل جدید، این «چاههای نقدینگی» بسیار هوشمندانهتر شدهاند:
- مصرف برای سرگرمی و زیبایی (Vanity): بازیکنان توکنها را خرج میکنند تا اسکینهای خاص یا افکتهای تصویری بخرند که هیچ تاثیری در قدرت بازی ندارد، اما جایگاه اجتماعی آنها را بالا میبرد. این مدلی است که بازیهایی مثل Fortnite سالهاست با آن میلیاردها دلار درآمد دارند.
- صرفهجویی در زمان: بازیکنان شاغل که وقت ندارند 10 ساعت بازی کنند، توکن خرج میکنند تا فرآیند ساختوساز یا ارتقای سطح را سریعتر کنند.
- شرطبندی و تورنمنت: بازیکنان توکن ورودی میدهند تا در مسابقات با جوایز بزرگ شرکت کنند. بخشی از این توکنهای ورودی سوزانده میشود و بخشی به برندگان میرسد.
2. درآمدزایی خارجی
این مهمترین تغییر در نسل دوم است. در GameFi 1.0، پول فقط از بازیکنان جدید میآمد، اما در GameFi 2.0، پول از خارج از اکوسیستم وارد میشود:
- تبلیغات درون بازی: بیلبوردهای مجازی در یک بازی Open World که تبلیغ کوکاکولا یا نایک را نمایش میدهند. درآمد حاصل از این تبلیغات به خزانه بازی میرود و برای بازخرید و سوزاندن توکنها استفاده میشود.
- همکاری با برندها: برندهای مد و فشن NFTهای اختصاصی خود را در بازی میفروشند و بخشی از سود به اقتصاد بازی تزریق میشود.
این ساختار باعث میشود حتی اگر تعداد بازیکنان جدید ثابت بماند، اقتصاد بازی به لطف درآمدهای خارجی و مصرف داخلی، پویا و زنده بماند.
هوش مصنوعی (AI): روح جدید در کالبد بازیهای بلاکچینی
نمیتوان از آینده GameFi حرف زد و نقش هوش مصنوعی را نادیده گرفت. همگرایی AI و بلاکچین در سال 2026، تجربهای را خلق میکند که تا پیش از این غیرممکن بود.
1. محتوای تولید شده توسط هوش مصنوعی
مشکل بزرگ بازیهای متاورسی، خالی بودن دنیاهایشان بود. ساختن یک شهر بزرگ با جزئیات، سالها زمان میبرد. اما با هوش مصنوعی مولد (Generative AI)، بازیها میتوانند دنیاهای بینهایتی بسازند که هر بار تغییر میکند.
- مثال: در یک بازی فضایی، شما به سیارهای میروید که پوشش گیاهی، موجودات و ماموریتهای آن در همان لحظه توسط AI و بر اساس سطح مهارت شما ساخته شده است. این یعنی محتوای بازی هرگز تمام نمیشود.
2. NPCهای هوشمند
در بازیهای قدیمی، شخصیتهای غیرقابل بازی (NPC) فقط چند جمله تکراری میگفتند: «سلام! به شهر ما خوش آمدید.» در GameFi 2.0، این شخصیتها به مدلهای زبانی بزرگ (LLM) متصل هستند. آنها حافظه دارند، شخصیت دارند و میتوانند با شما معامله کنند.
- سناریو: شما با یک فروشنده سلاح در بازی صحبت میکنید. اگر در گذشته رفتار خوبی با او داشتهاید (که در تاریخچه بلاکچین ثبت شده)، به شما تخفیف میدهد. اگر با دشمنان او همکاری کردهاید، ممکن است از فروش کالا به شما خودداری کند. این سطح از تعامل پویا، بازی را زنده و غیرقابل پیشبینی میکند.
3. شخصیسازی داراییها
با کمک ابزارهای AI درون بازی، کاربران میتوانند NFTهای خودشان را طراحی کنند. تصور کنید به جای خرید یک اسکین آماده، به هوش مصنوعی بازی میگویید: «یک شنل قرمز با طرح اژدهای طلایی برایم بساز». این NFT ساخته شده، منحصر به فرد است و میتوانید آن را در بازار بازی بفروشید. این دموکراسی در خلق محتوا، تعامل کاربران را به شدت افزایش میدهد.
نقش سرمایهگذاران و VCها در رشد GameFi 2.0
در سال 2024 و 2025 میلیاردها دلار سرمایه وارد این حوزه شده است که آینده روشن آن را نشان میدهد.
معیارهای VCها برای انتخاب بازیها
سرمایهگذاران خطرپذیر (VC) دیگر فریب وایتپیپرهای زیبا را نمیخورند. آنها به دنبال این موارد هستند:
- سابقه تیم: آیا تیم سازنده قبلاً بازی موفقی منتشر کرده است؟
- گیمپلی قابل نمایش (Demo): آیا دموی قابل بازی وجود دارد یا فقط یک تریلر سینمایی است؟
- جامعه کاربری (Community): آیا بازی طرفداران واقعی دارد یا فقط باتها در دیسکورد هستند؟
سرمایهگذاری روی زیرساخت، نه فقط توکن
بخش بزرگی از سرمایهها به سمت زیرساختها رفته است. پلتفرمهایی مثل Immutable یا Gala Games که ابزار ساخت بازی را فراهم میکنند، جذابیت بیشتری برای سرمایهگذاران دارند تا یک بازی که فقط روی تکنولوژی بلاکچین تمرکز دارد.
معرفی دستههای بازی با پتانسیل جذب میلیونها کاربر
کدام ژانرها برنده خواهند بود؟

1. Open World و MMO (جهان باز و نقشآفرینی)
این بازیها بهترین بستر برای اقتصادهای پیچیده هستند. بازیهایی مثل Big Time یا Star Atlas که به بازیکنان اجازه میدهند در یک دنیای عظیم کاوش کنند، زمین بخرند و تجارت کنند.
- پتانسیل: جذب گیمرهای هاردکور (Hardcore Gamers) که عادت دارند هزاران ساعت وقت صرف کنند.
2. بازیهای رقابتی و PvP
بازیهای تیراندازی و استراتژیک. در اینجا مدل Skill-to-Earn (درآمد بر اساس مهارت) حاکم است. در این بازی رقابت میکنید و اگر برنده شدید، توکنهای حریف را میبرید.
- مثال: بازی Shrapnel (شوتر اول شخص).
3. بازیهای موبایلی و Casual
این بازیها دروازه ورود بازیکنان بسیار است. بازیهای ساده موبایلی که در مترو یا اوقات فراغت انجام میشوند. این بازیها شاید گرافیک بالا نداشته باشند، اما اعتیادآورند و میلیونها کاربر دارند.
- مثال: بازیهای کارتی یا جورچین که به برندگان توکن پاداش میدهند.
4. بازیهای قدرت گرفته از هوش مصنوعی
ترکیب هوش مصنوعی و GameFi ترند بزرگ 2026 است. NPCهایی (شخصیتهای غیرقابل بازی) که با هوش مصنوعی فکر میکنند، با شما حرف میزنند و حتی میتوانند با شما معامله کنند.
پروژهها و بازیهای GameFi 2.0 که باید زیر نظر گرفت
در اینجا چند مورد از پروژههایی که تمام ویژگیهای نسل دوم را دارند معرفی میکنیم:
ایلوویوم (Illuvium): دنیایی به وسعت تخیل
اگر بخواهیم یک پرچمدار برای گرافیک و وسعت در GameFi 2.0 نام ببریم، آن ایلوویوم است. این پروژه اغلب به عنوان «اولین بازی AAA واقعی بلاکچین» شناخته میشود.
- شبکه: این بازی روی شبکه اتریوم (Ethereum) ساخته شده، اما برای حل مشکل سرعت و کارمزد، از لایه دوم Immutable X استفاده میکند. این یعنی شما امنیت اتریوم را دارید، اما برای تراکنشهای درون بازی (مثل خرید و فروش NFTها) هیچ کارمزدی (Gas Fee) پرداخت نمیکنید.
- گیمپلی چندلایه: ایلوویوم شامل سه بخش متصل است: Overworld (جهانباز و شکار هیولا)، Arena (نبرد استراتژیک) و Zero (شهرسازی). اقتصاد آن بر پایه «درآمد واقعی» (Real Yield) است و ۱۰۰٪ درآمد بازی بین سهامداران توزیع میشود.
توکن اصلی این بازی یعنی ILV در صرافی آبان تتر لیست شده است.
آف دِ گرید (Off The Grid): سایبرپانک در کنسول شما
این بازی احتمالاً مهمترین اتفاق سال ۲۰۲۵ برای ادغام گیمرهای سنتی و کریپتویی است. Off The Grid یک بازی بتل رویال (Battle Royale) بوده که توسط کارگردان معروف هالیوود، نیل بلومکمپ، ساخته شده است.
- شبکه: این بازی روی یک سابنت (Subnet) اختصاصی از شبکه آاولانچ (Avalanche) به نام GUNZ و با توکن GUN (قابل خرید در آبان تتر) اجرا میشود. این زیرشبکه قدرت پردازش عظیمی دارد که اجازه میدهد هزاران تراکنش در ثانیه بدون لگ انجام شوند.
- انقلاب کنسولی: این اولین بازی بلاکچینی محسوب میشود که روی PlayStation 5 و Xbox عرضه شده است. بازیکنان در حین نبرد، اندامهای رباتیک (Cyberlimbs) دشمنان را میکَنند و به خود وصل میکنند. تمام این آیتمها NFT هستند و در بازاری نامرئی روی شبکه اولنچ معامله میشوند.
پیکسلز (Pixels): قدرت سادگی و تعامل اجتماعی
در حالی که بازیهای دیگر به دنبال گرافیک سنگین هستند، Pixels ثابت کرد که گیمپلی سرگرمکننده و جامعه کاربری هنوز اهمیت بالایی دارد. این بازی شبیه به Stardew Valley است و میلیونها کاربر فعال دارد.
- شبکه: این بازی روی شبکه رونین (Ronin) اجرا میشود؛ همان شبکهای که بازی Axie Infinity را میزبانی میکرد و مخصوص بازیهای سریع و ارزان طراحی شده است.
- تجربه کاربری: در دنیای پیکسلی این بازی، شما کشاورزی میکنید، مأموریت انجام میدهید و با دیگران تعامل دارید. سیستم عضویت VIP در این بازی تقاضای بالایی برای توکن ایجاد کرده است.
توکن PIXEL نیز در صرافی آبان تتر موجود است.
ماتریکس فایر (Matr1x Fire): نبردهای جدی در موبایل
این بازی هدفش را جایگزینی Counter-Strike و Valorant روی گوشیهای موبایل قرار داده است و تمرکز اصلیاش بر مهارت تیراندازی است.
- شبکه: این بازی روی شبکه پالیگان (Polygon) فعال است که به خاطر کارمزدهای پایین و سرعت بالا برای بازیهای موبایلی ایدهآل محسوب میشود.
- اقتصاد جعبهباز: مشابه بازی CS:GO، شما با بازی کردن جعبههایی (Cases) به دست میآورید که حاوی اسکینهای NFT ارزشمند هستند. باز کردن این جعبهها نیاز به توکن دارد و شانس درآوردن یک اسکین کمیاب، هیجان اقتصادی بازی را تضمین میکند.
آیا GameFi 2.0 فرصت سرمایهگذاری است؟
سرمایهگذاری در توکنهای GameFi پتانسیل رشد بالایی دارد، اما ریسک آن هم بسیار زیاد است.
- فرصت: اگر یک بازی بتواند 10 میلیون کاربر جذب کند، تقاضا برای توکن و NFTهای آن منفجر میشود و میتواند رشدهای 100 برابری داشته باشد.
- ریسک: ساخت بازی سخت است. بسیاری از بازیها سالها زمان میبرند و ممکن است هرگز منتشر نشوند یا بعد از انتشار با استقبال مواجه نشوند (ریسک پذیرش).
نقش صرافیها در اکوسیستم GameFi 2.0
صرافیها پل ارتباطی بین دنیای گیم و پول واقعی هستند و نقش مهمی در بلوغ اکوسیستمهای جوان مانند GameFi 2.0 دارند.
لیست شدن توکنهای GameFi
وقتی توکن یک بازی در صرافیهای بزرگ لیست میشود، مهر تأییدی بر اعتبار آن است و نقدینگی لازم را برای بازیکنان فراهم میکند.
ابزارهای معاملاتی برای مدیریت ریسک
صرافیهای معتبر ایرانی مانند آبان تتر، با ارائه دسترسی به طیف وسیعی از توکنهای متاورسی و گیمینگ، به کاربران ایرانی اجازه میدهند تا بدون درگیر شدن با پیچیدگیهای صرافیهای خارجی، روی آینده این صنعت سرمایهگذاری کنند. امکان خرید و فروش سریع توکنهایی مثل SAND، MANA یا AXS و تبدیل سود بازی به ریال یا تتر، نقشی حیاتی در اقتصاد گیمرها دارد.
جمعبندی
GameFi 2.0 تکامل طبیعی صنعت بازی است. ما از مرحله «کلیک کن و پول بگیر» عبور کردهایم و به مرحله «بازی کن، مالک باش و لذت ببر» رسیدهایم.
بازیهایی که در سالهای 2025 و 2026 موفق خواهند شد، آنهایی هستند که اقتصاد پایدار را با گرافیک و داستانسرایی قوی ترکیب کردهاند. برای سرمایهگذاران، این حوزه یکی از پرریسکترین اما پرسودترین بخشهای کریپتو است. برای گیمرها هم این آغاز دورانی است که تمام ساعتهایی که پای کنسول یا کامپیوتر میگذرانند، نه تنها وقت تلف کردن نیست، بلکه نوعی سرمایهگذاری روی داراییهای دیجیتال است. آینده بازیها متعلق به بازیکنان است، نه فقط شرکتهای بازیسازی.